ذکر ایام هفته
  حوزه نت
  پایگاه های اسلامی

  سایت رهبری
  بیانات رهبری
آیت الله جعفری تهرانی
  بیانات رهبری
  خبرنامه
جهت عضویت در خبرنامه از فرم زیر استفاده نمایید

ایمیل*
تلفن همراه*
تصویر امنیتی
رواق اندیشه/بخشی از شرح دعای مباهله(سحر) به مناسبت سالروز مباهله

حضرت امام صادق- علیه السّلام- به نقل از پدر بزرگوارش- علیه السّلام- روایت مى‏ کند که فرمود: اگر بگویم در این دعا اسم اکبر نهفته است، راست گفته ‏ام و اگر مردم از استجابتى که در این دعا نهفته است آگاه بودند، با تمام توان مى‏ کوشیدند تا آن را بیاموزند. من در مواقع حوایجم، آن را مى ‏خوانم و خواسته ‏ام برآورده مى‏ شود.

فضایل دعاى سحر و اتحاد آن با دعاى مباهله‏

یکى از دعاهاى ماه رمضان، دعاى معروف به «دعاى سحر» است، ما در این جا، به نکاتى درباره ‏ى این دعا و متن حدیثى که این دعا را نقل کرده، بسنده مى ‏کنیم:

این دعا، همان دعاى «مباهله» است که جبرئیل- علیه السّلام- براى رسول اللَّه- صلّى‏ اللَّه‏ علیه‏ وآله- در جریان مباهله با نصاراى «نجران» آورد و عرض کرد: «تَخْرُجُ أَنْتَ وَ وَصِیُّکَ وَ سِبْطاکَ وَ ابْنَتُکَ وَ بِأَهِلِ الْقَوْمَ وَادْعُوا بِهِ.»[1]؛ (تو و جانشین و فرزندزادگان و دخترت بیرون آیید، و با این قوم مباهله و نفرین نموده، و این دعا را بخوانید).

حضرت امام صادق- علیه السّلام- به نقل از پدر بزرگوارش- علیه السّلام- روایت مى‏ کند که فرمود: «اگر بگویم در این دعا اسم اکبر نهفته است، راست گفته ‏ام و اگر مردم از استجابتى که در این دعا نهفته است آگاه بودند، با تمام توان مى‏ کوشیدند تا آن را بیاموزند.

من در مواقع حوایجم، آن را مى ‏خوانم و خواسته ‏ام برآورده مى ‏شود و آن، دعاى مباهله است، چنان که خداوند متعال مى ‏فرماید:

فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ‏[2]

بگو: بیایید پسرانمان و پسرانتان، و زنانمان و زنانتان، و ما خودمان و خودتان را بخوانیم.

در ذیل حدیث امام صادق- علیه السّلام- آمده است:

- «فَإِذا دَعَوْتُمْ فَاجْتَهِدُوا فِى الدُّعآءِ، فَانَّ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَیْرٌ وَ أَبْقى‏ مِنْ کُنُوزِ الْعِلْمِ فَاشْفَعُوا بِهِ، وَاکْتُمُوهُ مِنْ غَیْرِ أَهْلِهِ السُّفَهَآءِ وَ الْمُنافِقِینَ.»[3]

پس هرگاه این دعا را خواندید، تمام کوشش خویش را در دعا به کار زنید، زیرا گنج‏هاى دانش و آگاهى- که نزد خدا است- بهتر و پایدارتر مى‏ باشد، پس این دعا را شفیع و واسطه‏ ى برآورده شدن خواسته‏ هایتان قرار دهید، و آن را جز از اهلش، یعنى از کم خردان و منافقان، پنهان دارید.

در هر حال معصوم- علیه السّلام- از این دعا، با اندک اختلاف در موارد متعدّد استفاده‏ نموده است. یکى از آن موارد، همین دعاى سحر ماه رمضان است. شاید علّت این استفاده، همان کلام حضرت باقر- علیه السّلام- ذیل حدیث گذشته باشد که فرمود: «وَ أَنَا لَأُقَدِّمُهُ بَیْنَ یَدَىْ حَوآئِجِى.»[4]؛ (و من آن را پیشاپیش خواسته‏ هایم مى ‏خوانم.)

به نظر مى‏ رسد اصل دعاى مباهله، به همان صورت است که سیّد ابن طاووس- رحمةاللَّه ‏علیه- در ماه رمضان از حضرت امام رضا- علیه السّلام- نقل مى ‏فرماید[5] و اضافاتى که در دعاى روز مباهله‏[6] وجود دارد، از حضرت رسول- صلّى‏ اللَّه‏ علیه‏ وآله- است. شایسته است خوانندگان محترم این دعا را ملاحظه و تطبیق نمایند، تا به درستى این نظر راه یابند.

در هر حال، روشن است دعایى که جبرئیل- علیه السّلام- از جانب پروردگار براى رسول اللَّه- صلّى ‏اللَّه ‏علیه ‏وآله- در امر مهمّى آورده، چه فضیلتى باید داشته باشد. از این گذشته، دعایى که از اوّل تا به آخر، به اسماى جمالیّه و جلالیّه پروردگار مزیّن است، چگونه مى ‏شود داراى فضیلت نبوده و خواسته ‏هاى موجود در آن مستجاب نگردد؟! براى فضیلت این دعا، کلام حضرت امام باقر- علیه السّلام- بس که مى‏ فرماید:

- «لَوْ یَعْلَمُ النّاسُ مِنْ عِظَمِ هذِهِ الْمَسآئِلِ عِنْدَ اللَّهِ وَ سُرْعَةِ إِجابَتِهِ لِصاحِبِهِ، لَاقْتَتَلُوا عَلَیْهِ وَ لَوْ بِالسُّیُوفِ، وَ اللَّهُ یَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ یَشآءُ.»[7]

اگر مردم از بزرگى این خواسته ها نزد خدا و زود مستجاب شدن آن براى خواننده‏ ى آن آگاه بودند، مسلماً براى به دست آوردن آن- اگرچه با شمشیر مى‏ بود- با یکدیگر مى ‏جنگیدند و خداوند هر کس را که بخواهد، به رحمت خویش مخصوص [و رحمتش را تنها شامل حال وى‏] می‏گرداند.

- «لَوْ حَلَفْتُ لَبَرَرْتُ أَنَّ اسْمَ اللَّهِ الْأَعْظَمَ قَدْ دَخَلَ فِیها، فَإِذا دَعَوْتُمْ فَاجْتَهِدُوا فِى الدُّعآءِ، فَإِنَّهُ مِنْ مَکْنُونِ الْعِلْمِ، وَاکْتُمُوهُ إِلّا مِنْ أَهلِهِ، وَ لَیْسَ مِنْ أَهْلِهِ الْمُنافِقُونَ وَ الْمُکَذِّبُونَ وَ الْجاهِدُونَ.»[8]

اگر سوگند یاد مى‏ نمودم، راست بود، که بى‏ گمان اسم اعظم خدا در این دعا نفته است. پس هرگاه این دعا را نمودید، تمام تلاش خود را در دعا به کار زنید؛ زیرا این دعا، از جمله علم مکنون و پوشیده است، و آن را جز از اهلش پوشیده بدارید، و مسلّماً منافقان و تکذیب کنندگان و منکران اهل آن نیستند.

سوگند به اسما و صفات و یا درخواست تحقّق و آراسته شدن به اسما و صفات‏

سخن پیرامون درخواست‏هاى این دعا بسیار است؛ بعضى گفته ‏اند: مسألت‏هاى موجود در آن، قسم دادن پروردگار به اسما و صفاتش است و در آخر، حوایج درخواست مى‏ شود، شواهدى در دعا براى این معنا وجود دارد؛ ولى برخى از بزرگان فرموده‏ اند:

خود این مسألت‏ها حوایج ‏اند. صدر حدیث: «لَوْ یَعْلَمُ النّاسُ مِنْ عِظَمِ هذِهِ الْمَسائِلِ عِنْدَ اللَّهِ» و ذیل آن‏ «فَإِنَّهُ مِنْ مَکْنُونِ الْعِلْمِ» و حرف‏ «مِنْ» در تمام فرازهاى دعا، شاهد بر احتمال و معناى دوم است و بدین ترتیب، در واقع خواننده با این مسألت‏ها، مزیّن گردیدن به جامعیّت اسما و صفات الهى را از خداوند تقاضا مى ‏کند. بنابراین معنا، روشن مى‏ شود که چرا این مسألت‏ها نزد خدا بزرگ است.

وعده استجابت دعاى سحر و عدم مغلوبیت حضرت حقّ‏

روشن است دعایى که با اسما و صفات الهى شروع و پایان مى‏ یابد و بنابر حدیث، اسم اعظم و اکبر الهى در آن نهفته است، باید به اجابت مقرون باشد. جمله‏ ى‏ «لَاقْتَتَلُوا عَلَیْهِ وَ لَوْ بِالسُّیُوفِ» نیز شاهد بر این امر است. با این همه حضرت- علیه السّلام- ذیل حدیث مى‏ فرماید: «وَ اللَّهُ یَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ یَشآءُ» یعنى اگر چه خداوند وعده‏ ى استجابت داده است؛ ولى هرگز مغلوب دعاى کسى واقع نمى ‏شود و به آن چه خود مى‏ خواهد، عمل مى‏ کند؛ چنان که مى‏ فرماید: وَ اللَّهُ غالِبٌ عَلى‏ أَمْرِهِ‏[9]؛ (خداوند بر امر خویش چیره است.)

بنابر اختلاف روایات، اسم اعظم یا اکبر خداوند در این دعا نهفته است. در پاسخ این پرسش که اسم اعظم کدامیک از اسماى موجود در این دعا است؟ باید گفت: اسم اعظم معنا است نه لفظ، یعنى هر کس از طریق عمل و تبعیّت از انبیا و اولیا- علیهم ‏السّلام- به قدر سعه‏ ى وجودى‏ اش به ولایت کلّى الهى شهوداً راه یابد، به اسم اعظم دست مى‏ یابد و مى‏ تواند باذن اللَّه کارهاى خدایى کند و اگر بخواهیم لفظى را نام ببریم که حاکى از آن معنا بوده و اشاره به آن باشد، شاید بتوان لفظ جلاله‏ «اللَّه» و یا «هو» را نام برد، و در خصوص این دعا شاید «بَهاء»، حاکى از آن باشد که در اوّل دعا آمده است.

استاد ما- رضوان اللَّه تعالى علیه- مى‏ فرمود: «اسم اعظم الهى در این دعا بهاء است؛ زیرا در میان اسامى الهى استفاده شده از قرآن و احادیث، بهاء ذکر نشده است.» و نیز مى فرمود:

«بهاى هر شیئى، چیزى است که اقسام و انواع مختلف آن شئى به وسیله آن سنجیده مى‏ شود. مانند طلاى ناب که دیگر اقسام طلا را با آن عیار مى‏ زنند و هکذا نسبت به اشیاى دیگر.» حضرت استاد- رحمةاللَّه‏ علیه- این بیان را از جفریّات جدّشان‏[10] نقل نموده و به طور خلاصه مى ‏خواستند بگویند: خداوند، بهاء و معیار شناسایى همه‏ ى موجودات است و به او مى‏ توانیم بدانیم هر موجودى چه مقدار از اسما و صفات او سبحانه بهره دارد. و در واقع، ارزش هر چیز به اندازه‏ ى کمالاتى است که خداوند از خویش در آن به ودیعت گذاشته است. به طورى که اگر خدا و کمالات او را معیار نمى‏ گرفتیم، نمى ‏توانستیم اندازه ‏ى کمالات موجودات را بدانیم.

مسألت‏هاى موجود در این دعا

مجموع مسألت‏هاى موجود در این دعا، غیر از بهاء، 23 خواهش و درخواست است، که هشت مسألت از آن‏ها، از صفات فعل است که عبارت ‏اند از: بهاء، کلمات، اسما، مشیت، قول، مسائل، منّ و آیات (این در صورتى است، که بهاء را اسم اعظم به حساب نیاوریم)؛ و هفت درخواست، از صفات جمال است که عبارت ‏اند از: جمال، نور، رحمت، قدرت، علم، ملک و کمال؛ و شش مسألت از صفات جلال است که عبارت اند از: جلال، عظمت، عزّت، شرف، سلطان، علوّ. اما این‏که هر یک از این صفات و کمالات چه معنا دارد؟ استاد ما امام خمینى- رضوان اللَّه تعالى علیه- شرحى بر آن نوشته ‏اند، ملاحظه شود.[11]

 

 



[1] ( 1). اقبال الاعمال، ص 517.

[2] ( 2). سوره‏ ى آل عمران، آیه‏ ى 61.

[3] ( 3). اقبال الاعمال، ص 517.

[4] ( 1). اقبال الاعمال، ص 517.

[5] ( 2). اقبال الاعمال، ص 76 و 77.

[6] ( 3). اقبال الاعمال، ص 517.

[7] ( 4). اقبال الاعمال، ص 77.

[8] ( 1). اقبال الاعمال، ص 77.

[9] ( 2). سوره‏ ى یوسف، آیه‏ ى 21.

[10] ( 1). آیت اللَّه سید محمد حسین طباطبایى یکى از شاگردان برجسته صاحب جواهر که در علم جفر مهارت تامّ داشت. حضرت استاد- رضوان اللَّه تعالى علیه- همه‏ى استخراجات ایشان را در جزوه‏اى جمع ‏آورى فرموده بود و نگارنده‏ ى این کتاب، آن را دیده است.

[11] سعادت پرور، على، نور هدایت، 6جلد، احیاء کتاب - تهران، چاپ: اول، 1386 ش.


Share


  سایت مراجع
 کانال تلگرام
  جام معرفت
نماز ظهر عاشورا
  اساسنامه

  لوگوی سایت
برای قرار دادن لوگوی تبلیغاتی سایت آدرس زیر را کپی کرده و در وبلاگ و یا سایتتان قرار دهید www.rahtousheh.com/Files/102488/logo.swf
نشر تراث
کانون نخبگان
ایران هسته ای
  اخبار هیئت

  اوقات شرعی
  حدیث روز

حدیث موضوعی
 پیامک مذهبی

 نور سافت
  آمار سایت
» امروز :
» تعداد بازدید کننده : 788
» تعداد بازدید : 837
» دیروز :
» تعداد بازدید کننده : 633
» تعداد بازدید : 688
» کل بازدید ها :
» تعداد بازدید کننده : 2505584
» تعداد بازدید : 3021238
  جستجو